Depresyonda EMDR terapisi
Klinik Psikolog İbrahim Ethem UÇAR
Depresyonda EMDR terapisi, bazı kişilerde depresif belirtilerin azalmasına yardımcı olabilecek bir psikoterapi seçeneğidir. Özellikle geçmişte yaşanan incitici olayların bugünkü değersizlik, suçluluk ve çaresizlik duygularıyla ilişkisi değerlendirilir. Yöntemin uygunluğu, kişinin ihtiyaçları ve kapsamlı bir klinik değerlendirme üzerinden belirlenir.
Depresyon günlük yaşamı birçok yönden etkileyebilir. Önceden keyif veren şeyler anlamsızlaşabilir. Küçük işler bile büyük bir çaba gerektirebilir. Kişi, kendisine yönelik sert yargıları gerçek gibi hissetmeye başlayabilir. Bu yazıda EMDR’nin depresyon tedavisindeki yerini, araştırmaların ne söylediğini ve terapi sürecinin nasıl ilerlediğini bulabilirsiniz.
Depresyon nedir ve hangi belirtilerle görülür?
Depresyon, duygu durumunu ve günlük işlevleri etkileyen bir ruh sağlığı sorunudur. Çökkünlük veya ilgi ve zevk kaybı, çoğu gün ve günün büyük bölümünde en az iki hafta sürdüğünde değerlendirme gerekir. Uyku, iştah, enerji ve dikkat de etkilenebilir. Ancak yalnızca süreye ya da bir belirti listesine bakılarak tanı konulmaz (World Health Organization [WHO], 2026).
Sık görülen belirtiler şunlardır:
Süregelen üzüntü, boşluk veya umutsuzluk hissi
Daha önce keyif veren etkinliklere ilginin azalması
Yorgunluk ve enerji kaybı
Uyku ve iştah düzeninde değişiklik
Dikkati toplamakta ve karar vermekte zorlanma
Yoğun suçluluk veya değersizlik duygusu
Ölüm ya da intihar düşünceleri
Belirtilerin şiddeti ve yaşam üzerindeki etkisi kişiden kişiye değişir. Günlük işlerde belirgin zorlanma varsa yardım aramak için iki haftanın dolmasını beklemek gerekmez.
Depresyonun geçmiş yaşantılarla ilişkisi
Depresyonun tek bir nedeni yoktur. Biyolojik, psikolojik ve sosyal etkenler birlikte rol oynar. Kayıplar, istismar, uzun süren stres ve diğer olumsuz yaşantılar riski artırabilir. Bununla birlikte her depresyon travmaya bağlı değildir. Travma öyküsü bulunması da tek başına depresyonun nedenini açıklamaz (WHO, 2026).
Bazı kişiler, yaşadıkları incitici olaylardan kendileri hakkında kalıcı sonuçlar çıkarır. “Yetersizim”, “Sevilmeye layık değilim” veya “Ne yaparsam yapayım değişmeyecek” gibi değerlendirmeler, bugünkü olayları yorumlama biçimini etkileyebilir.
Örneğin, geçmişte sık sık küçümsenen bir kişi iş yerindeki eleştiriyi “Ben zaten hiçbir şeyi beceremiyorum” diye yorumlayabilir. Burada tek bir yoruma bakarak travma ya da depresyon tanısı koyamayız. Terapide araştırılan şey, bu anlamın nasıl oluştuğu ve bugün kişiyi nasıl etkilediğidir.
EMDR terapisi nedir?
EMDR, İngilizce Eye Movement Desensitization and Reprocessing ifadesinin kısaltmasıdır. Türkçede Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme olarak adlandırılır. Geçmiş yaşantıları, bugünkü tetikleyicileri ve gelecekte karşılaşılabilecek durumları ele alan yapılandırılmış bir psikoterapidir (EMDR International Association [EMDRIA], t.y.).
EMDR yalnızca göz hareketlerinden oluşmaz. Öykü alma, hazırlık, hedef değerlendirmesi, duyarsızlaştırma, yerleştirme, beden taraması, kapanış ve yeniden değerlendirme olmak üzere sekiz aşamalı bir çerçevesi vardır. Seanslarda göz hareketleri veya uygun başka iki yönlü uyarım biçimleri kullanılabilir (EMDRIA, t.y.).
EMDR’nin kuramsal açıklamalarından biri Adaptif Bilgi İşleme modelidir. Bu model, yeterince işlenmemiş yaşantıların bugünkü tepkileri etkileyebileceğini öne sürer. Bir kuramsal model olan bu açıklama, depresyonun bütün nedenlerini kanıtlanmış tek bir mekanizmaya indirgemez (Yan ve ark., 2021).
EMDR depresyon konusunda etkili mi?
Araştırmalar, EMDR’nin depresif belirtilerin azalmasına katkı sağlayabileceğini gösteriyor. Ancak sonuçların ne kadar güvenilir olduğu, çalışmaların niteliğine ve EMDR’nin hangi yöntemle karşılaştırıldığına bağlıdır.
2021’de yayımlanan bir meta-analiz, majör depresif bozukluğu olan yetişkinlerle yapılmış sekiz çalışmayı değerlendirdi. Bulgular olumlu olsa da küçük örneklemler ve düşük kanıt kesinliği nedeniyle temkinli yorumlanması gerektiği belirtildi (Yan ve ark., 2021).
2024’te yayımlanan daha geniş bir derleme de depresif belirtilerde azalma bildirdi. Araştırmacılar, daha standart çalışmalar ve uzun süreli izlem ihtiyacını vurguladı (Seok & Kim, 2024).
2026 tarihli bir meta-analiz ise depresyon ve kaygı belirtilerinde iyileşme bildirmekle birlikte, yerleşik psikoterapilere karşı EMDR’nin üstünlüğünün belirsiz olduğunu belirtti. Çalışmalar arasındaki büyük farklılıklar ve olası yayın yanlılığı, sonuçlara duyulan güveni sınırlıyordu (Ajele ve ark., 2026).
Bu nedenle EMDR, uygun görülen kişiler için değerlendirilebilecek bir seçenektir. Herkes için en iyi terapi olduğu, diğer yöntemlerden daha hızlı sonuç verdiği veya depresyonu kesin olarak ortadan kaldırdığı söylenemez.
Depresyonda EMDR kimler için değerlendirilebilir?
Geçmişteki olaylar, kişinin bugünkü sorunlarıyla belirgin biçimde bağlantılıysa EMDR terapi planında ele alınabilir. Sürekli hatırlanan incitici anılar, yoğun utanç veya belirli olaylarla bağlantılı suçluluk bu değerlendirmede konuşulabilecek konulardır. Bunların bulunması otomatik olarak EMDR’nin en uygun yöntem olduğu anlamına gelmez.
Değerlendirmede belirtilerin şiddeti, önceki kullanılan yöntemler, günlük işlevler, kişinin tercihleri ve eşlik eden sorunlar ele alınır. Geçmişte çok az uykuyla aşırı enerjik olma veya belirgin taşkınlık dönemleri yaşanmışsa bunlar da paylaşılmalıdır. Bipolar bozuklukta görülen depresif dönemler farklı bir terapi planı gerektirebilmektedir. (National Institute for Health and Care Excellence [NICE], 2022; WHO, 2026).
Terapi seanslarında süreç nasıl ilerler?
Önce değerlendirme ve hazırlık yapılır
İlk görüşmelerde mevcut sorunlar, yaşam öyküsü ve terapiden beklentiler anlaşılır. Terapist, yöntem hakkında bilgi verir ve birlikte bir plan oluşturulur. Duygusal zorlanmayla baş etmeye yardımcı olacak beceriler üzerinde çalışılabilir. Hazırlık süresi kişinin ihtiyacına göre değişir; ilk seansta mutlaka anı işlemeye başlanmaz (Hase, 2021).
Çalışılacak anılar ve bağlantılar belirlenir
Kişinin bugün yaşadığı güçlüklerle ilişkili anılar, düşünceler, duygular ve bedensel duyumlar değerlendirilir. Hangi konunun önce ele alınacağı birlikte kararlaştırılır. En ağır anıdan başlamak gibi herkes için geçerli bir kural yoktur (Hase, 2021).
Yeniden işleme ve izlem yapılır
Uygun hazırlık sonrasında hedef anı üzerinde çalışılır. Amaç, anıyı silmek veya kişinin yaşadıklarını önemsizleştirmek değildir. Anının bugün yarattığı rahatsızlığın ve kendisiyle ilgili katı değerlendirmelerin değişmesi hedeflenir. Süreçte kişinin tepkileri izlenir; gerektiğinde ara verilir veya çalışma uyarlanır (Hase, 2021).
İlerleme, seans içindeki rahatlamanın yanında günlük yaşamdaki değişimlerle de değerlendirilir. İşe devam etmek, yakınlarla iletişim kurmak veya küçük etkinliklere yeniden katılmak gibi somut hedefler izlenebilir. Depresif belirtilerin düzenli ölçümü de yöntemin işe yarayıp yaramadığını anlamaya yardımcı olur (NICE, 2022).
EMDR ilaç tedavisinin yerine geçer mi?
İlaç gereksinimi kişiye göre değişir. Depresyon terapisinde bilişsel davranışçı terapi, davranışsal etkinleştirme ve kişilerarası psikoterapi gibi seçenekler bulunur. Daha ağır belirtilerde psikoterapi ile ilaç tedavisinin birlikte kullanılması da değerlendirilebilir. Karar, belirtiler ve kişinin tercihleri üzerinden verilir (NICE, 2022).
EMDR’ye başlamak, kullanılan ilacı bırakmak için bir neden değildir. İlaçla ilgili değişiklikler, tedaviyi yürüten hekimle görüşülerek yapılmalıdır. Gerektiğinde klinik psikolog ve psikiyatristin birlikte çalışması, bütünlüklü bir yaklaşım planı sağlar.
Sık sorulan sorular :
Depresyonda EMDR kaç seans sürer?
Herkes için geçerli bir seans sayısı yoktur. Sorunların kapsamı, hazırlık ihtiyacı ve terapiye verilen yanıt süreyi etkiler. İlerleme belirli aralıklarla değerlendirilerek plan güncellenir.
EMDR geçmişte yaşananları unutturur mu?
Anının silinmesi hedeflenmez. Çalışmanın amacı, yaşanan olayın bugünkü duygular ve kendilik değerlendirmesi üzerindeki rahatsız edici etkisini azaltmaktır.
Belirgin bir travma hatırlamıyorsam EMDR yapılabilir mi?
EMDR’de yalnızca tek ve büyük bir travma olayı ele alınmaz. Ancak bir travma hatırlamamak, mutlaka unutulmuş bir travma olduğu anlamına gelmez. Uygunluk mevcut güçlükler üzerinden değerlendirilir; travma bulmaya zorlanılmaz.
EMDR depresyonun tekrarlamasını kesin olarak önler mi?
Böyle bir garanti verilemez. İyileşme sonrasında erken uyarı işaretlerini tanımak, sürdürülebilir günlük alışkanlıklar geliştirmek ve gerektiğinde izleme görüşmeleri yapmak da önemlidir (NICE, 2022).
Ne zaman destek alınmalı?
Çökkünlük, ilgi kaybı ve değersizlik duyguları
yaşam
ınızı zorlaştırıyorsa bir ruh sağlığı uzmanına başvurabilirsiniz. Terapiye gelmek için ne yaşadığınızı tam olarak açıklayabiliyor olmanız gerekmez. İlk adım, güçlüklerinizi anlamak ve size uygun seçeneklerini değerlendirmektir.
Kendinize zarar verme düşünceniz varsa gecikmeden profesyonel destek alın. Yakın bir tehlike, plan veya kendinizi güvende tutamama durumu varsa yalnız kalmayın.
Depresyon iyileştirilebilir. EMDR bu süre
çte bazı kişiler için yararlı olabilir. Gerçekçi hedef, günlük yaşamınızı ve kendinizle ilişkinizi iyileştiren, yanıtınıza göre güncellenen bir terapi ve müdahale planı kurmaktır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Kişisel değerlendirme, tanı veya tedavi yerine geçmez.
Kaynakça
Ajele, K. W., Ramonkga, B. N., & Idemudia, E. S. (2026). Eye movement desensitization and reprocessing outcomes in depression and anxiety: Evidence from a meta-analysis. Journal of EMDR Practice and Research, 20, Article 0033. https://doi.org/10.34133/jemdr.0033
EMDR International Association. (t.y.). Language of EMDR. https://www.emdria.org/glossary/language-of-emdr/
Hase, M. (2021). The structure of EMDR therapy: A guide for the therapist. Frontiers in Psychology, 12, Article 660753. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.660753
National Institute for Health and Care Excellence. (2022). Depression in adults: Treatment and management (NICE Guideline NG222). https://www.nice.org.uk/guidance/ng222
Seok, J.-W., & Kim, J. I. (2024). The efficacy of eye movement desensitization and reprocessing treatment for depression: A meta-analysis and meta-regression of randomized controlled trials. Journal of Clinical Medicine, 13(18), Article 5633. https://doi.org/10.3390/jcm13185633
World Health Organization. (2026, September 11). Depressive disorder (depression). https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/depression
Yan, S., Shan, Y., Zhong, S., Miao, H., Luo, Y., Ran, H., & Jia, Y. (2021). The effectiveness of eye movement desensitization and reprocessing toward adults with major depressive disorder: A meta-analysis of randomized controlled trials. Frontiers in Psychiatry, 12, Article 700458. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2021.700458

Bir yanıt yazın